
प्रतिनिधी:- शिवनाथ घोटकर घोटी बु. दि.१९/१०/२०२६, रोजी, नवरात्रोत्सव म्हणजे केवळ देवीची आराधना, भक्ती आणि उत्साह नव्हे, तर समाजप्रबोधन, लोककला, संस्कृती आणि सामाजिक बांधिलकी जपणारा एक महत्त्वपूर्ण उत्सव आहे. याच परंपरेला नवी उभारी देत घोटी शहरातील संतोष मित्र मंडळ, गजानन मित्र मंडळ आणि श्रीराम मित्र मंडळ, तुकाराम नगर (रामराव नगर) या तीन मंडळांनी नवरात्रोत्सव २०२६ मध्ये सादर केलेल्या वैशिष्ट्यपूर्ण सजीव देखाव्यांबद्दल पत्रकार संरक्षण समिती आणि श्रमजीवी महिला सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य (माया फाउंडेशन) यांच्या वतीने सन्मानपत्र देऊन गौरव करण्यात आला.घोटी शहरात अनेक वर्षांपासून नवरात्रोत्सवात सजीव देखावे सादर करण्याची परंपरा सुरू आहे. मात्र, बदलत्या काळात काही ठिकाणी ही परंपरा हळूहळू लोप पावत असताना ती जिवंत ठेवण्याचे आणि नव्या पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे महत्त्वपूर्ण काम ही मंडळे करत आहेत. त्यांच्या या सांस्कृतिक योगदानाची दखल घेत त्यांना सन्मानित करण्यात आले.
हा गौरव केवळ तीन मंडळांचा नसून, आपल्या संस्कृतीची मुळे घट्ट धरून ठेवणाऱ्या प्रत्येक कार्यकर्त्याच्या मेहनतीचा आणि कल्पकतेचा सन्मान आहे.संतोष मित्र मंडळाचा ‘आईची माया’ हा हृदयस्पर्शी देखावासंतोष मित्र मंडळ, घोटी बु. यांनी समाजाला प्रेरणादायी संदेश देण्याच्या उद्देशाने ‘आईची माया’ हा सजीव देखावा सादर केला. आईचे प्रेम, माया, त्याग आणि आपल्या कुटुंबासाठी ती करत असलेले निःस्वार्थ समर्पण यांची जाणीव करून देणारा असा विषय समाजाला भावनिक संदेश देणारा ठरला. आईच्या मायेची तुलना कशाशीच होऊ शकत नाही, ही भावना अशा देखाव्यांमधून प्रभावीपणे जनमानसापर्यंत पोहोचते.

मनोरंजनाच्या माध्यमातून समाजाला विचार करायला लावणे, हीच या देखाव्यामागील खरी ताकद आहे.गजानन मित्र मंडळाने जिवंत ठेवली महाराष्ट्राच्या लोकधारेची परंपरागजानन मित्र मंडळ, घोटी बु. यांनी काळूबाईच्या मंदिराच्या संकल्पनेवर आधारित देखाव्यातून महाराष्ट्राच्या समृद्ध लोकसंस्कृतीचे दर्शन घडविले. डोक्यावर देवी घेऊन पारंपरिक वेशभूषेत सहभागी झालेल्या महिला, कडकलक्ष्मीची परंपरा, संबळ वाजविणारा कलावंत, वारकरी वेशभूषा, वासुदेव आणि महाराष्ट्राच्या लोकजीवनातील विविध कलाप्रकार अशा वैशिष्ट्यांनी हा देखावा सजला.महाराष्ट्राच्या मातीत रुजलेल्या लोककला, श्रद्धा आणि परंपरा नव्या पिढीसमोर सादर करण्याचा हा प्रयत्न विशेष महत्त्वाचा आहे. आधुनिक मनोरंजनाच्या साधनांच्या गर्दीत पारंपरिक लोककलांचे महत्त्व कमी होऊ नये, त्यांचा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचावा आणि ग्रामीण संस्कृतीचे वैभव टिकून राहावे, यासाठी अशा देखाव्यांचे योगदान मोलाचे आहे.

श्रीराम मित्र मंडळाचा ‘भुताची जत्रा’ देखावा ठरला आकर्षणाचा केंद्रबिंदूश्रीराम मित्र मंडळ, तुकाराम नगर (रामराव नगर), घोटी बु. यांनी यंदा ‘भुताची जत्रा’ हा वैशिष्ट्यपूर्ण सजीव देखावा सादर केला. या मंडळाचे विशेष कौतुक करावे लागेल, कारण दरवर्षी देवीची स्थापना करण्याची परंपरा जपणाऱ्या या मंडळाने यंदा प्रथमच सजीव देखावा सादर करण्याचे धाडस केले. विशेष म्हणजे, या देखाव्याच्या उभारणीत सहभागी असलेली बहुतांश मुले साधारण १२ ते १८ वर्षे वयोगटातील आहेत.इतक्या कमी वयात कल्पकता, मेहनत, संघभावना आणि नियोजनाच्या बळावर या मुलांनी उभा केलेला देखावा कौतुकास्पद ठरला. हा त्यांचा पहिलाच प्रयत्न असतानाही नागरिकांकडून मोठ्या प्रमाणात प्रतिसाद मिळाला.
देखावा पाहण्यासाठी मंडळाच्या मंडपापासून घोटी-देवळे रस्त्यावरील हॉटेल साई दरबारपर्यंत, साधारण ५०० ते ६०० मीटर अंतरापर्यंत भाविकांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या होत्या. नागरिकांचा हा उत्स्फूर्त प्रतिसाद म्हणजे या तरुण कार्यकर्त्यांच्या मेहनतीला मिळालेली मोठी पावतीच म्हणावी लागेल.आजच्या डिजिटल युगात तरुण पिढी केवळ मोबाईल आणि आधुनिक मनोरंजनात रमली आहे, अशी चर्चा अनेकदा केली जाते. मात्र, श्रीराम मित्र मंडळातील या लहान वयाच्या मुलांनी आपल्या कृतीतून वेगळाच आदर्श घालून दिला आहे. एकत्र येऊन कल्पना प्रत्यक्षात उतरविणे, लोकांसमोर कलाकृती सादर करणे आणि परंपरेला आधुनिक सादरीकरणाची जोड देणे, हे त्यांच्या प्रयत्नांतून दिसून आले. या मुलांच्या पाठीवर कौतुकाची थाप पडणे आणि त्यांना प्रोत्साहन मिळणे, हीच त्यांच्या पुढील वाटचालीसाठी मोठी प्रेरणा ठरेल.घोटी शहराची सांस्कृतिक ओळख जपणारी मंडळेनाशिक जिल्ह्याची ‘मिनी मुंबई’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या घोटी शहराला सामाजिक, सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा मोठा वारसा लाभला आहे.
घोटीच्या आसपास अनेक गावे, वाड्या-पाड्या असून नवरात्रोत्सवाच्या काळात या परिसरातील असंख्य भाविक सजीव देखावे पाहण्यासाठी शहरात येतात.काही वर्षांपूर्वी आसपासच्या गावांमधील नागरिक हे देखावे पाहण्यासाठी पायी घोटी शहरात येत असत. काळ बदलला, वाहतुकीची साधने वाढली आणि आज अनेक भाविक स्वतःच्या वाहनाने किंवा इतर वाहनांतून घोटीमध्ये दाखल होतात. मात्र, काळ बदलला तरी देखावे पाहण्याची उत्सुकता, देवीवरील श्रद्धा आणि नवरात्रोत्सवातील उत्साह आजही कायम आहे.दहा-पंधरा वर्षांपूर्वी अनेक मंडळांमध्ये सजीव देखाव्यांची परंपरा मोठ्या उत्साहात जपली जात होती. कालांतराने काही ठिकाणी ही परंपरा खंडित होत गेली. अशा परिस्थितीत संतोष मित्र मंडळ, गजानन मित्र मंडळ आणि श्रीराम मित्र मंडळ यांसारखी मंडळे आपल्या परीने ही परंपरा पुढे नेत आहेत. त्यांचे प्रयत्न घोटी शहराची सांस्कृतिक शान वाढविणारे असून नव्या पिढीला कला, संस्कृती आणि सामाजिक एकोप्याची ओळख करून देणारे आहेत.पत्रकार संरक्षण समिती व माया फाउंडेशनच्या वतीने सन्माननवरात्रोत्सव २०२६ च्या निमित्ताने सामाजिक संदेश, लोकसंस्कृतीचे जतन आणि सजीव देखाव्यांच्या माध्यमातून केलेल्या उल्लेखनीय योगदानाची दखल घेऊन या तिन्ही मंडळांना सन्मानपत्र प्रदान करण्यात आले.पत्रकार संरक्षण समिती, महाराष्ट्र राज्याचे विभागीय प्रमुख तसेच श्रमजीवी महिला सामाजिक संस्था, महाराष्ट्र राज्य अर्थात माया फाउंडेशनच्या संस्थापक अध्यक्षा श्रीमती मायाताई मुक्ताई, तसेच श्रमजीवी महिला सामाजिक संस्थेचे अध्यक्ष, इगतपुरी तालुका पत्रकार संरक्षण समितीचे तालुकाध्यक्ष आणि लोकराज्य प्राईम न्यूजचे संपादक सुनिल डी. पगारे, यांच्या मार्गदर्शनाखाली हा उपक्रम राबविण्यात आला.इगतपुरी तालुका पत्रकार संरक्षण समितीचे सचिव शिवनाथ घोटकर, आणि महाराष्ट्र ट्रबल न्यूजचे पत्रकार विक्रम भाऊ वारंघुशे, यांच्या हस्ते संतोष मित्र मंडळ, गजानन मित्र मंडळ आणि श्रीराम मित्र मंडळ या तिन्ही मंडळांना सन्मानपत्र देऊन गौरविण्यात आले.या सन्मानामागील भूमिका केवळ प्रमाणपत्र देण्यापुरती मर्यादित नसून, समाजासाठी विधायक उपक्रम राबविणाऱ्या, लोककलेला प्रोत्साहन देणाऱ्या आणि धार्मिक उत्सवांतून सामाजिक संदेश देणाऱ्या कार्यकर्त्यांना प्रेरणा देणे ही आहे.
अशा उपक्रमांमुळे मंडळांच्या कार्यकर्त्यांना नवी ऊर्जा मिळते आणि भविष्यात अधिक चांगले सामाजिक व सांस्कृतिक उपक्रम राबविण्यास प्रोत्साहन मिळते.सन्मानपत्र म्हणजे केवळ कागद नव्हे, तर मेहनतीची पोचपावती!एखादा सजीव देखावा उभारण्यामागे अनेक दिवसांचे नियोजन, आर्थिक जुळवाजुळव, कलात्मक कल्पना, सजावट, वेशभूषा, तांत्रिक मेहनत आणि कार्यकर्त्यांचा अमूल्य वेळ खर्ची पडलेला असतो. अनेकदा या कामामागील धडपड पडद्याआडच राहते. मात्र, जेव्हा अशा कार्याची समाजाकडून दखल घेतली जाते, तेव्हा कार्यकर्त्यांच्या मेहनतीचे सार्थक होते.विशेषतः श्रीराम मित्र मंडळातील लहान वयाच्या मुलांनी पहिल्याच प्रयत्नात मिळविलेला प्रतिसाद आणि तिन्ही मंडळांच्या कामाची घेतलेली दखल ही घोटीच्या सांस्कृतिक वाटचालीतील सकारात्मक बाब आहे. आज या कार्यकर्त्यांचा गौरव झाला, तर उद्या आणखी अनेक तरुण आपल्या परिसरातील परंपरा जपण्यासाठी पुढे येतील, हीच अपेक्षा आहे.घोटीतील या तिन्ही मंडळांनी एक महत्त्वाचा संदेश दिला आहे—उत्सव मोठा होतो तो केवळ रोषणाईने किंवा गर्दीने नाही, तर त्यातून समाजाला मिळणाऱ्या संदेशाने, जपल्या जाणाऱ्या संस्कृतीने आणि एकत्र येऊन काम करणाऱ्या माणसांच्या भावनेने!आईच्या मायेचा भावनिक संदेश, महाराष्ट्राच्या लोकधारेचा सांस्कृतिक वारसा आणि तरुणाईच्या कल्पकतेतून साकारलेली ‘भुताची जत्रा’—या तीन वेगवेगळ्या सजीव देखाव्यांतून घोटीच्या नवरात्रोत्सवाने भक्ती, संस्कृती आणि सामाजिक बांधिलकीचा सुंदर संगम घडविला. या कार्याचा सन्मान म्हणजे घोटी शहराच्या सांस्कृतिक परंपरेला मिळालेली नवी ऊर्जा असून, ही परंपरा अशीच अखंड सुरू राहो, अशी मंडळाच्या कार्यकर्त्यांची वतीने गवाही देण्यात आली,
